محمد حسن خان اعتماد السلطنه

566

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

به وسيلهء كسان اتابك در سالهاى آخر سلطنت ناصر الدين شاه شروع به تقلب و دسيسه و كاغذسازى نمود و به جعل اسناد و امهار علماء پرداخت . در قضيهء رژى شهرت بسيار يافت ، چه او از مخالفين امتياز تنباكو بود . نه از جهت منافع ايران بلكه از جهت تبعيت از سياست روسها در ايران و به‌همين مناسبت هم او را توقيف و به قزوين تبعيد و در آنجا زندانى كردند . اما حبس و تبعيد او چندان طول نكشيد و به زودى او را به طهران آوردند و خلعت دادند . ملك التجار مردى باهوش و زيرك و خوش‌بيان و بالنسبه باسواد و بسيار هتاك و فحاش و لوطىمنش بود . به طورىكه با حاج ملا على كنى طرف مىشد و او را از ميدان به‌در مىكرد . خود را به روسها بسته بود و در پناه آنها و اتابك به جمع مال مشغول بود . چهار صد هزار تومان سرمايهء شركت عمومى را حيف‌وميل كرد و هرچند كه در عدليه محكوم شد به دست مردم چيزى نرسيد . در 1325 هجرى قمرى كه مأمورين عدليه او را از شميران به شهر مىبردند مأمورين سفارت روس در زرگنده او را گرفتند و به سفارت بردند ( اوايل جمادى الثانيهء 1325 ) و هرچه مأمورين ايران عجز و لابه كردند و به سفير شكايت نمودند نتيجه نداد . حاجى ملك در ربيع الثانى 1305 هجرى شمسى درگذشت و جسد او را به مشهد بردند و در دار الحفاظ دفن نمودند . اغول بيگ خانم ( ص 49 - ص 27 چاپ اول ) خواهر على بيك نامى ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 435 ) كه ابتدا مباشر اطاق خوابگاه شاه بود ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 254 ) و بعد رئيس خدمه و رئيس عملهء قهوه‌خانهء اندرون كه صيغه‌ها و خدمتكارىهاى شاه سپردهء به او بودند ( خاطرات اعتماد - السلطنه ، ص 802 ) . كم‌كم ترقى و اعتبار يافت و پس از فوت امين اقدس ( خاطرات 1105 ) جانشين او شد . امين اقدس نيز ابتدا مباشر اطاق خوابگاه بود . اين عمل جانشينى به مخالفت زنان ديگر شاه مواجه شد . باغبان‌باشى و فاطمه خانم صيغه‌هاى شاه كه طرف ميل و محبت بودند او را راه ندادند بلكه با هياهو و هلهله از خانهء امين - اقدس بيرونش كردند و او را به اندرون بزرگ فرستادند ( خاطرات 1107 ) . اغول - بيگه ، از رجال دولت طرفدار نايب السلطنه بود . امينه اقدس ( ص 49 - ص 27 چاپ اول ) زبيده كنيز گروسى كه به قول اعتماد السلطنه او را به شش تومان خريده بودند